• NL
    • AR Arabic
    • CS Czech
    • DE German
    • EN English
    • ES Spanish
    • FA Farsi
    • FR French
    • HI Hindi
    • HI English (India)
    • HU Hungarian
    • HY Armenian
    • ID Bahasa
    • IT Italian
    • JA Japanese
    • KO Korean
    • MG Malagasy
    • MM Burmese
    • NL Dutch
    • NL Flemish
    • NO Norwegian
    • PT Portuguese
    • RO Romanian
    • RU Russian
    • SV Swedish
    • TA Tamil
    • TH Thai
    • TL Tagalog
    • TL Taglish
    • TR Turkish
    • UK Ukrainian
    • UR Urdu
    • VN Vietnamese

Epifanie: de betekenis

Ontdek de betekenis van Epifanie: de dag waarop God zich liet zien aan buitenstaanders.

Heldere ster boven een berg aan de blauwe nachthemel

Je kent het vast. Je staat onder de douche, je maakt een wandeling of je ligt om twee uur ’s nachts naar het plafond te staren. En ineens valt het kwartje. Een probleem waar je al weken op kauwt, lost zich opeens op. Of een waarheid over je leven die je liever ontweek, komt eindelijk binnen.

Daar hebben we een woord voor: een aha-moment. Of, iets deftiger: een epifanie.

Maar wat de meeste mensen niet weten: dat woord komt niet uit een psychologieboek. Het komt van een eeuwenoud christelijk feest. En het verhaal achter Epifanie is misschien wel de mooiste epifanie van allemaal. Want het gaat niet over een paar slimme mensen die God hebben ontdekt. Het gaat over God die mensen komt opzoeken die niet eens op de gastenlijst stonden.

Wat betekent epifanie?

Epifanie komt van het Griekse woord epiphaneia. Dat betekent ‘verschijning’ of ‘openbaring’. Iets wat verborgen was, wordt zichtbaar. Iets wat ver weg was, komt dichtbij.

Het woord heeft vandaag twee betekenissen:

  • In het dagelijks leven: een plotseling inzicht. Het moment waarop er een lampje gaat branden.

  • In de christelijke kalender: Epifanie is het feest op 6 januari waarop we vieren dat God zich in Jezus aan de wereld laat zien.

Ook in het Nieuwe Testament komt het woord voor. De apostel Paulus schrijft: ‘En nu heeft Hij ons dit allemaal duidelijk gemaakt door de komst van onze redder, Jezus Christus’ (2 Timotheüs 1:10, HTB). Voor die komst staat in het Grieks het woord epiphaneia.

In de kern is een epifanie dus niet iets wat je zelf bedenkt. Het is iets wat naar jou toe komt.

video-poster
% geladen 00:00
00:00
00:00
Watch The Light of The World
Encounter the full story of Christmas and Epiphany in this 1 hour movie

De oude betekenis van epifanie

In de oudheid was epifanie een beladen woord.

Het werd gebruikt als mensen geloofden dat een god was verschenen: in een visioen, tijdens een veldslag of in een wonderlijk teken. En het werd gebruikt voor koningen en keizers, die zichzelf graag presenteerden als goden die tussen gewone stervelingen rondliepen.

Eén Griekse koning, Antiochus IV, maakte het zelfs onderdeel van zijn naam. Hij noemde zichzelf Antiochus Epiphanes: ‘de zichtbaar geworden god’. (Zijn tegenstanders hadden ook een bijnaam voor hem: Epimanes. ‘De gek’.)

Stel je voor hoe zo’n ‘epifanie’ er toen uitzag. Trompetten. Soldaten. Goud. Een heerser die door de stadspoort reed terwijl de menigte boog. Macht die werd getoond. Macht waar je niet aan durfde te twijfelen.

Zo stelde de oude wereld zich een god voor die verscheen.

Hou dat beeld even vast. Want wanneer de God van de Bijbel zich eindelijk laat zien, lijkt het daar totaal niet op.

6 januari: het vergeten einde van kerst

Voor de meesten van ons is kerst rond 26 december wel voorbij. De boom gaat de deur uit, de restjes zijn op en het gewone leven begint weer.

Maar in het grootste deel van de kerkgeschiedenis was kerst geen dag, maar een periode. Twaalf feestdagen, afgesloten met nog één feest op 6 januari: Epifanie.

Afhankelijk van waar je woont, ken je het misschien onder een andere naam:

Naam

Waar hoor je die naam?

Waar draait het om?

Epifanie

Westerse kerken

God die zich aan de hele wereld laat zien, te beginnen bij de wijzen

Driekoningen

Nederland, België, Spanje, Latijns-Amerika en een groot deel van Europa

Het bezoek van de wijzen, met cadeaus en optochten

Theofanie

Oosters-orthodoxe kerken

De doop van Jezus, waarbij de hemel opengaat en God spreekt

Verschillende namen, hetzelfde grote idee: dit is het moment waarop God zich bekendmaakt.

Mensen hebben er allerlei feestelijke manieren voor gevonden. In Spanje krijgen kinderen hun cadeaus van de drie koningen, niet van de kerstman. In Nederland en België eten families een driekoningentaart met een boon erin: wie de boon vindt, is die dag koning. En in katholieke streken schrijven mensen met krijt een zegen boven de voordeur, samen met het jaartal: 20+C+M+B+… De letters staan voor het Latijnse Christus mansionem benedicat: ‘Christus zegene dit huis’.

Een mooie gedachte. Niet een God die in een tempel blijft, maar een God die naar jouw voordeur komt.

Geen drie koningen?

Het verhaal achter Epifanie is kort. Het beslaat maar twaalf verzen aan het begin van Mattheüs 2. Maar er zit veel in.

Enige tijd na de geboorte van Jezus komt er een groep reizigers aan in Jeruzalem. De Bijbel noemt ze ‘magiërs uit het oosten’; wij kennen ze als de wijzen uit het Oosten. Waarschijnlijk waren het geleerden uit Perzië of Babylonië. Adviseurs. Sterrenkijkers. Mensen die in de nachtelijke hemel naar betekenis zochten.

Ze stellen een vreemde vraag:

Waar kunnen wij de pasgeboren koning van de Joden vinden? (…) Want wij hebben een ster zien opgaan die daarop duidde. Wij zijn gekomen om Hem eer te bewijzen.
Mattheüs 2:2, HTB

Even tussendoor: de Bijbel zegt nergens dat het er drie waren. Of dat het koningen waren. We hebben de geschenken geteld (goud, wierook en mirre) en aangenomen dat ieder er één meebracht. Het idee van ‘koningen’ kwam later, uit teksten in het Oude Testament over koningen die geschenken brengen (Psalm 72:10–11, HTB en Jesaja 60:3, HTB). Een mooie traditie, maar het staat niet in de tekst.

Wie kreeg de epifanie?

Wat wel in de tekst staat, is veel verrassender.

Deze ‘drie koningen’ waren buitenstaanders. Buitenlanders. Geen Joden. Niet van Gods volk. Volgens de religieuze maatstaven van die tijd waren zij de laatsten van wie je zou verwachten dat ze uitgenodigd werden. En toch sprak God tot hen in hun eigen taal. Zij keken naar de sterren, dus gaf God hun een ster.

God wachtte niet tot ze de juiste tempel hadden gevonden of de juiste woorden hadden geleerd. Hij ontmoette hen precies daar waar ze al aan het zoeken waren.

Wie ging er niet?

Kijk nu eens wie er niet ging. Toen koning Herodes het nieuws hoorde, ‘schrok hij erg en de hele stad met hem’ (Mattheüs 2:3, HTB). Hij riep de religieuze leiders bij zich. Zij wisten meteen het antwoord: de Messias zou in Bethlehem geboren worden, nog geen tien kilometer verderop. Ze kenden de profetie uit hun hoofd.

Maar niet één van hen ging kijken. De insiders hadden de informatie. De buitenstaanders hadden het verlangen om te zien. En het waren de zoekers die Hem vonden.

God komt als baby

Zo beschrijft Mattheüs het moment waarop de wijzen eindelijk aankomen:

Zij gingen naar binnen en vonden het kind en zijn moeder Maria. Vol eerbied knielden zij voor Hem neer.
Mattheüs 2:11, HTB

Een huis. Een jonge moeder. Een kind. Meer niet. Na eeuwen van wachten, wanneer God eindelijk zijn gezicht aan de wereld laat zien, is het het gezicht van een baby.

En let op de ironie. Herodes, de machtigste man van de streek, is doodsbang. Voor een peuter. Dit is het hart van Epifanie, en eigenlijk van het hele christelijke verhaal. God maakt zich niet bekend door ons te overweldigen. Hij maakt zich bekend door dichtbij te komen. Door klein genoeg te worden om vastgehouden te worden. Kwetsbaar genoeg om afgewezen te worden.

Johannes zegt het zo: ‘Niemand heeft ooit God gezien, maar zijn enige Zoon, die één met Hem is, heeft ons laten zien wie God is’ (Johannes 1:18, HTB).

Met andere woorden: wil je weten hoe God is, kijk dan naar Jezus.

Veel mensen hebben een beeld van God als iemand die ver weg is, oordeelt, veel eist en misschien een beetje teleurgesteld in ons is. Epifanie zet dat beeld stilletjes op zijn kop. De God van het universum bestormde de poort niet. Hij klopte aan. Hij kwam als iemand die je zonder angst kon naderen.

Voor een koning kun je uit angst buigen. Maar een baby? Een baby kun je alleen met liefde ontvangen.

Vrouw met zonnebloemen wordt hartelijk begroet bij de voordeur

En als jij de buitenstaander bent?

Misschien lees je dit en denk je: Mooi verhaal. Maar ik ben niet religieus. Ik ga niet naar de kerk. Ik weet niet eens precies wat ik geloof.

Als dat voor jou geldt, dan is hier het goede nieuws: Epifanie is jouw verhaal.

In het verhaal van Mattheüs zijn de eersten die Jezus komen eren geen priesters of Bijbelgeleerden. Het zijn buitenstaanders met vragen. Nieuwsgierige mensen van ver weg, die een licht volgden dat ze niet helemaal begrepen.

Ze hadden niet alles uitgezocht. Ze wisten niet precies wat ze zouden vinden. Ze wisten alleen dat er iets was dat het zoeken waard was. En ze gingen op reis.

Misschien heb jij ook een eigen ster. Een onrust die je niet goed kunt benoemen. Een verlangen naar meer dan het volgende salaris of de volgende scroll. Een vraag die om twee uur ’s nachts steeds terugkomt.

Wat als dat verlangen geen toeval is? Wat als het een licht is dat iemand daar heeft neergezet, om je thuis te brengen?

Het laatste woord over de betekenis van Epifanie

Meestal zien we een epifanie als iets wat wij hebben. Een flits van inzicht. Een doorbraak die we hebben verdiend door hard genoeg na te denken. Maar de eerste Epifanie was precies andersom.

Het waren niet mensen die God doorgrondden. Het was God die verscheen. Niet met legers, maar in een kind. Niet alleen voor de experts, maar voor vreemdelingen van ver weg. Je hoeft niet alles uitgezocht te hebben. Je hoeft geen insider te zijn. Je mag gewoon nieuwsgierig zijn. Stel je vragen. Volg het licht dat je hebt gekregen, stap voor stap.

De ster schijnt nog steeds. En Degene naar wie hij wijst, is al naar jou op zoek.

Veelgestelde vragen over Epifanie

Wat betekent epifanie in de Bijbel?

Wanneer is het Epifanie?

Wat is het verschil tussen Epifanie en kerst?

Waren er echt drie wijzen?

Wat betekenen goud, wierook en mirre?

Is Epifanie alleen voor christenen?

Wat betekent de krijtzegen C+M+B?

Zo sta je stil bij de betekenis van Epifanie

Zoals de ster in het kerstverhaal de wijzen naar Jezus leidde, gebruikt God ook manieren om jou uit te nodigen Hem beter te leren kennen. Neem even de tijd en kies een van deze eenvoudige manieren om het verhaal te laten bezinken.

  1. Let op jouw sterren.
    Wat maakte dat jij op zoek ging? Een vraag, een verlies, een moment van schoonheid, iemand wiens geloof je nieuwsgierig maakte? Schrijf het op. Het is misschien meer dan toeval.

  2. Lees het verhaal zelf.
    Het lezen van Mattheüs 2:1–12 kost ongeveer vijf minuten. Lees het rustig. Vraag jezelf af: met wie voel ik me het meest verbonden? Met de zoekers, met de experts die thuisbleven, of met Herodes, die zich bedreigd voelde?

  3. Zet één stap richting het licht.
    Je hoeft de hele route nog niet uit te stippelen, alleen de volgende stap. Dat kan een eenvoudig, eerlijk gebed zijn: God, als U er bent, laat me zien waar ik moet zoeken.

  4. Praat erover met iemand.
    De wijzen reisden samen. Geloof is nooit bedoeld om in je eentje uit te zoeken. Zoek iemand die je vertrouwt en deel je vragen.

  5. Stel jezelf een paar vragen.
    – Als je aan God denkt, wat zie je dan? Een heerser op een troon, of een kind in de armen van zijn moeder?
    – Welke ‘ster’ trekt jou de laatste tijd?
    – Wat zou er veranderen als je geloofde dat God naar jou op zoek is, en niet alleen andersom?